Rozpleciny
- noc przedślubna.
Przywróciliśmy pamięć o dawnym obrzędzie weselnym Mazowsza Leśnego. Wspólne warsztaty, pieśni i spotkania pokoleń zakończyły się widowiskiem w Leopoldowie.
Dawny zwyczaj.
Wspólna opowieść.
Rozpleciny to dawny obrzęd związany z przygotowaniami do ślubu. Rozplataniu warkocza panny młodej towarzyszyły pieśni, symboliczne gesty i pożegnanie z dotychczasowym etapem życia.
W ramach programu Folk(od)nowa wróciliśmy do tradycji Mazowsza Leśnego, aby poznać jej znaczenie i odtworzyć ją wspólnie, w praktyce. Od pierwszych spotkań warsztatowych aż po prezentację przed publicznością.
Tradycja poznawana razem.
Podczas spotkań młodzież, dorośli i seniorzy uczyli się pieśni obrzędowych, elementów gwary oraz tańców i zachowań towarzyszących Rozplecinom. Ważną częścią pracy było poznawanie znaczenia warkocza, wianka, chusty i czepca.
Każdy gest miał znaczenie.
Pracowaliśmy na podstawie materiałów źródłowych i lokalnych przekazów. Podczas warsztatów skupialiśmy się na nauce tańca, tradycyjnych pieśni oraz wiernym odtworzeniu przebiegu i symboliki obrzędu. Nad spójnością rekonstrukcji czuwał Paweł Warowny – etnograf, folklorysta, instruktor zespołów ludowych i opiekun merytoryczny projektu. Konsultował źródła, opracowywał scenariusz i przebieg obrzędu oraz dobór muzyki, strojów i rekwizytów, dbając o zgodność widowiska z tradycją regionu.
Za warsztaty i pracę z uczestnikami odpowiadała Marta Zgiet-Korpysz – dawna tancerka duetowa i instruktorka Zespołu Tańca Ludowego UMCS w Lublinie, obecnie instruktorka zespołów „Biawena” i „Tańcuj, Okręcaj!”. Działała również w Stowarzyszeniu Przyjaciół i Wychowanków ZTL UMCS. Jej wieloletnia działalność została uhonorowana Brązowym Krzyżem Zasługi, wyróżnieniem „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej.
W przygotowania aktywnie włączyli się także członkowie Stowarzyszenia Przyjaciół Zespołu Tańca Ludowego „Tańcuj, Okręcaj!”, wnosząc doświadczenie w pracy z tańcem, śpiewem, gwarą i obrzędowością. Ważnym partnerem był zespół śpiewaczy Pelagia z Leopoldowa, od którego poznawaliśmy lokalne pieśni obrzędowe. Ta współpraca połączyła pokolenia i pomogła stworzyć widowisko zakorzenione w tradycji regionu.
Rozpleciny ożyły na nowo.
We wrześniu 2026 roku w Leopoldowie zaprezentowaliśmy widowisko przygotowane podczas wspólnych warsztatów. Chcieliśmy nie tylko przypomnieć dawne pieśni i tańce, ale przede wszystkim przywrócić pamięć o jednym z przedślubnych zwyczajów Mazowsza Leśnego.
Rozpleciny odbywały się przed ślubem i symbolizowały pożegnanie ze stanem panieńskim. Warkocz, znak dziewczęcego życia, uroczyście rozplatano w obecności bliskich, przy śpiewie obrzędowych pieśni. Zależnie od lokalnego zwyczaju mógł robić to brat panny młodej lub starszy drużba. Był to szczególny moment: panna młoda żegnała dotychczasowy etap życia, ale nie była jeszcze mężatką. Dziś można dostrzec w nim odległe podobieństwo do wieczoru panieńskiego, choć dawniej miał on znacznie głębszy, wspólnotowy wymiar.
Odtworzenie obrzędu, który w wielu miejscowościach stopniowo zanikał na przełomie XIX i XX wieku, wymagało sięgnięcia do zachowanych przekazów. Ważnym punktem wyjścia stała się pieśń „Truś, truś warkocki”, zapamiętana przez jedną z pań. Korzystaliśmy również z opisów etnograficznych Oskara Kolberga oraz materiałów dotyczących tradycyjnych strojów i rekwizytów. Na ich podstawie przygotowaliśmy sceniczną rekonstrukcję niewielkiego fragmentu dawnego, wielodniowego wesela.
W finałowym widowisku rozplatanie warkocza, pożegnania, pieśni i wspólne tańce połączyły się w opowieść o dorastaniu i zmianie. Przed publicznością wystąpili uczestnicy projektu wraz z zespołem śpiewaczym Pelagia z Leopoldowa. Dawny zwyczaj, znany dziś przede wszystkim z opisów i wspomnień, znów stał się żywym doświadczeniem.
Historia, którą przekażemy dalej.
Efektem wspólnej pracy jest nie tylko finałowa prezentacja, ale także scenariusz widowiska, repertuar i materiały edukacyjne, do których możemy wracać podczas następnych wydarzeń i działań regionalnych.
Najważniejsze pozostało jednak spotkanie pokoleń. Dzięki wspólnemu śpiewaniu, tańcowi i rozmowom przekazywaliśmy tradycję nie tylko przez opowieści, lecz także przez doświadczenie.
Zadanie „Rozpleciny - noc przedślubna” zostało dofinansowane ze środków Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi w ramach programu Folk(od)nowa.
Zaproś nas na swoje wydarzenie.
Koncert, festyn, dożynki, jubileusz czy wydarzenie kulturalne?
Napisz do nas, opowiedz o swoim pomyśle i terminie.